Tarihçe ve Genel Bilgi

Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya Anabilim Dalı, 1982 yılında Dokuz Eylül Üniversitesinin kurulmasının ardından üniversiteye bağlanan Tıp Fakültesi bünyesinde kurulmuştur. İlk Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Ruhi Töre, 1982 yılından 1997 yılındaki vefatına kadar bu görevi sürdürmüştür.

Tıbbi Biyokimya; insan vücudunda gerçekleşen kimyasal olayları ve bunların hastalıkların patogenezindeki yerini araştıran, insana ait biyolojik örneklerin çeşitli laboratuvar yöntemleri ile incelenmesi yoluyla sağlık ve hastalık durumlarının değerlendirilmesini sağlayan bir laboratuvar bilimidir.

Tıbbi Biyokimya Anabilim Dalı; klinik ve temel araştırmalar yürütmekte, lisans ve lisansüstü eğitim vermekte ve rutin laboratuvar hizmetleri aracılığıyla hasta bakımına katkı sağlamaktadır.

Hastalıkların önlenmesi, risk faktörlerinin belirlenmesi, tanı, takip, prognoz öngörüsü ve tedavinin izlenmesi amacıyla; uygun testlerin seçimi, örneklerin alınması, taşınması ve işlenmesi, analizlerin gerçekleştirilmesi, laboratuvar sonuçlarının raporlanması ve yorumlanması, tıbbi konsültasyon ve laboratuvar tanı süreçleri toplam kalite yönetimi ve hasta güvenliği ilkeleri gözetilerek yürütülmektedir.

Yer ve Kapasite

Anabilim Dalımız, Tıp Fakültesi Dekanlık binasının 2. katında yer almaktadır. Bu alanda öğretim üyeleri ve öğretim elemanlarına ait ofisler ile araştırma laboratuvarları bulunmaktadır.

Rutin laboratuvar hizmetleri, 1997 yılında kurulan Merkez Laboratuvarı bünyesinde yürütülmektedir. Tıpta uzmanlık öğrencileri, dört yıllık eğitimlerinin önemli bir bölümünü Merkez Laboratuvarında birim sorumlularının gözetiminde sürdürmektedir.

Araştırma Görevlisi Eğitim Süreci

Anabilim Dalının kuruluşundan bu yana yüksek lisans ve doktora eğitimi verilmektedir. İlk doktora öğrencisi 1985 yılında eğitimini tamamlamıştır. Uzmanlık eğitimi 1985 yılında başlamış, ilk uzmanlık öğrencisi ise 1988 yılında mezun olmuştur. Günümüze kadar 53 uzmanlık öğrencisi mezun edilmiştir.

Halen Tıp Fakültesi eğitiminin yanı sıra tıpta uzmanlık, yüksek lisans ve doktora eğitimleri yürütülmektedir.

Uzmanlık Eğitimi:
Tıpta Uzmanlık Eğitimi Kredilendirme Sekreteryası 1999 yılında kurulmuştur. Sekreteryanın organizasyonuyla 2000 yılından itibaren ders programları, laboratuvar vizitleri, rotasyon sonu değerlendirmeleri ve yıllık kuramsal sınavlar gibi eğitim bileşenleri düzenli olarak uygulanmaktadır.

Anabilim Dalımız, uzmanlık eğitimi akreditasyonu için başvuru yapmış ve 2020 yılında Tıbbi Biyokimya alanında Türkiye’de ilk denetlenen uzmanlık eğitimi veren kurum olmuştur.

Uzmanlık Eğitiminin Amacı:
Uzmanlık eğitim programı; sağlık ve hastalıktaki biyokimyasal mekanizmaları ve bunların laboratuvar bulguları ile ilişkilerini bilen, preanalitik, analitik ve postanalitik süreçleri hastaya en üst düzeyde yarar sağlayacak şekilde gerçekleştirebilen, tıbbi ekibin bir üyesi olarak konsültanlık yapabilen, araştırma planlayıp yürütebilen ve sonuçlarını sunabilen, öğrenmeyi öğrenmiş, hasta haklarına saygılı, etik kurallara uygun davranan ve laboratuvar yönetimi konusunda yetkin uzmanlar yetiştirmeyi amaçlamaktadır.

Akademik ve Bilimsel Etkinlikler

Anabilim Dalının kuruluşundan itibaren araştırma laboratuvarları, mevcut olanaklar doğrultusunda kurulmuş ve geliştirilmiştir.

• 1987: Atomik absorbsiyon spektrofotometrisi kullanılmaya başlanmıştır.
• 1990’lı yılların başı: Elektroforez ve immünfiksasyon yöntemleri araştırma ve hasta hizmetlerinde kullanılmaya başlanmıştır.
• 2002–2004: Hücre kültürü laboratuvarı aktive edilmiştir.
• 2006: Western blot analizleri uygulanmaya başlanmıştır.
• 2007: İzoelektrik odaklama elektroforez tekniği kullanılmaya başlanmıştır.
• 2008: Görüntüleme sistemi kurulmuş; deney hayvanı ve in vitro Western blot ile zimografik görüntüleme çalışmalarında kullanılmaya başlanmıştır.
• 2009: Sıvı Kromatografi Triple Quadrupole Tandem Kütle Spektrometre cihazı araştırma laboratuvarına kazandırılmış ve üniversite çatısı altında ilk kez Anabilim Dalımızda çeşitli araştırmalarda kullanılmaya başlanmıştır.
• 2011: Real-time PCR sistemi kurulmuştur.

Merkez Laboratuvarı ve Kalite Yönetimi:
Kuruluşundan itibaren Anabilim Dalı bünyesinde yürütülen rutin laboratuvar hizmetlerinde 1987 yılında otomasyon sistemlerine geçiş başlamış, rutin hizmetler 1997 yılında kurulan Merkez Laboratuvarı bünyesine katılmıştır.

Otomasyon çalışmaları zaman içerisinde geliştirilmiş ve 2010’lu yılların başında tam otomasyon sistemine geçilmiştir. Merkez Laboratuvarında 2009–2013 yılları arasında kromatografik ve kütle spektrometrik yöntemler; HPLC, sıvı ve gaz kromatografisi ile izoelektrik odaklama gibi ileri laboratuvar teknikleri çeşitli analizlerde kullanılmaya başlanmıştır.

Biyokimya ve Mikrobiyoloji birimlerinin ortak çalışmasıyla kurulan Kalite Yönetim Sistemi kapsamında yürütülen çalışmalar sonucunda, 2012 yılında TÜRKAK tarafından gerçekleştirilen denetimin ardından Tıbbi Laboratuvar Akreditasyonu alınmıştır.

Merkez Laboratuvarımız, Türkiye’de ISO 15189 standardına göre akredite edilen ilk kamu hastanesi laboratuvarıdır. Merkez Laboratuvarı bu kapsamda her yıl denetlenmekte; dört yılda bir yapılan akreditasyon yenileme denetimlerini başarıyla tamamlayarak 2016, 2020 ve 2024 yıllarında yeniden akredite edilmiştir.

Anabilim Dalının Çalışma Konuları

Anabilim Dalı öğretim üyeleri; kütle spektrometri teknikleri, hücre ölümü, sinyal yolakları, ISO 15189 akreditasyonu, metabolik hastalıklar, sinir bilimleri ve toksikolojik analizler başta olmak üzere birçok multidisipliner alanda bilimsel çalışmalar yürütmektedir. Ayrıca ulusal ve uluslararası kurs, sempozyum ve kongrelerin düzenlenmesine katkı sağlamaktadırlar.

Başlıca araştırma alanları:

• Hücre ölüm mekanizmaları
• Oksidatif stres ve apoptoz ilişkisi
• Bitkisel ekstraktların ve kombinasyonlarının kanser hücrelerinde tetiklediği sinyal ileti yolakları ve hücre ölüm mekanizmaları
• Egzersiz ve apoptoz
• Nörodejenerasyon ve mekanizmaları, özellikle Alzheimer hastalığı
• Kanser hücreleri ve mezenkimal kök hücre sinyalizasyonu
• Kolorektal, meme ve tiroid kanserlerinde tümör invazyonu ve metastazı
• Matriks metalloproteinazlar (MMP)
• Voltaj-kapılı sodyum kanalları (VGSC)
• Deney hayvanlarında in vivo optik görüntüleme çalışmaları
• Nöropsikiyatrik hastalıkların oluşum mekanizmaları
• Nörosteroidler ve vücut sıvılarında spesifik protein analizleri
• Sinir sistemi hastalıklarının tanısında biyokimyasal belirteçler
• Doğumsal metabolik hastalıkların tanısı ve tedavi izleminde laboratuvar testleri